Het tweejaarlijkse congres van de International Publishers Association kende een rijk en gevarieerd programma. Gastland Maleisië heeft kosten noch moeite gespaard om de in totaal bijna zeshonderd deelnemers en sprekers een aangename ervaring te bezorgen. MEVW werd er vertegenwoordigd door Rosanne Boermans (LAMBO) en Maarten Engelsman. Michiel Kolman (Elsevier) was ook aanwezig en leidde een programma-onderdeel. Mooi om te zien hoe zoveel uitgevers nieuwsgierig zijn naar hun collega’s, naar andere contexten dan de hunne, natuurlijk geïnteresseerd in zakelijke mogelijkheden maar niet minder betrokken bij universele waarden als de vrijheid om te publiceren en het belang van inclusie.

Prix Voltaire
De Prix Voltaire is een prijs voor moedige uitgevers. Sinds 2006 wordt hij elke twee jaar uitgereikt aan uitgevers die grote persoonlijke risico’s nemen door de vrijheid van publiceren in de praktijk te brengen. De verhalen van en over de genomineerden doen je beseffen dat we werken in een veld dat niet zelden onder druk staat. Dit jaar werd de prijs (waaraan een bedrag van CHF 10.000 is verbonden) uitgereikt aan Yehia Fekry van de Egyptische uitgeverij El Maraia, opgericht na de revolutie in 2011, voor de ruimte die Fekry sindsdien heeft gegeven aan nieuwe en andere interpretaties van de politieke, sociale, economische en culturele geschiedenis van Egypte.

Naast de trinity of freedoms (freedom of expression, freedom to publish, freedom to read) die traditioneel een belangrijke plaats inneemt in het hart van de IPA, was er deze keer veel aandacht voor – hoe kan het anders – AI en de effecten daarvan op de uitgeverij.

AI
De meeste sprekers op het congres maken zich zorgen over auteursrechten, verdienmodellen en oneerlijk gebruik. Er wordt aan alle kanten gehamerd op het bewaken van copyright, op bescherming en afscherming van dat wat onze producten waardevol maakt. Sommige anderen zien enorme kansen voor uitgevers en wijzen op de sterk toegenomen accuratesse van voorspellingen, waarmee boeken, producten en abonnementen veel effectiever aan de man kunnen worden gebracht. Een extreem optimistisch perspectief werd uiteengezet door Markus Dohle, ex-CEO van Penguin Random House, die in zijn key note speech onze tijd kenschetste als ‘de beste tijd sinds Gutenberg de drukpers uitvond’.

Ook andere uitgevers noemen de voordelen van AI voor de dagelijkse praktijk. Sum Lih Kang van Pelangi Publishing Group (een Maleisische educatieve uitgeverij) heeft het reeds volledig geïncorporeerd in de werkwijze van de uitgeverij. Niet alleen laten ze hun teksten inhoudelijk en taalkundig controleren, ook gebruiken ze het voor het creëren van marketingcontent op sociale media, data-analyse, etc. Sum Lih Kang stevent reeds af op het zelf laten generen van lesmateriaal door AI en dat door editors aan te passen; hij verwacht binnenkort geen auteurs meer nodig te hebben en acht het werk van goede redacteuren des te waardevoller.

Trends in de Europese educatieve markt
Educatieve uitgevers in Europa boden inzicht in de markt voor lesmethodes door een vergelijkende survey te presenteren. Hoewel andermaal duidelijk werd dat een curriculum een lokale aangelegenheid is die om specifieke oplossingen en antwoorden vraagt, zijn er toch interessante overeenkomsten te vinden en loont het de moeite om elkaars positie en context te verkennen. Zo is de trend dat folio weer aan terrein wint ten koste van digitaal lesmateriaal, duidelijk een Europese. En slechts 23 procent van de landen heeft een volledig vrije marktkeuze.

Lezen
De leesvaardigheid loopt terug, en dat is een wereldwijde trend. Diverse initiatieven om die trend te keren passeerden de revue. Australië heeft een grote (private) campagne opgezet, Australia reads (www.australiareads.org.au), diverse andere landen investeren in bibliotheken. Veel scholen blijken de bieb te gebruiken als ‘nablijfhok’, dat levert geen positieve associatie met lezen op. In andere landen neemt de geletterdheid overigens juist toe, zoals in gastland Maleisië, waar grootschalig is ingezet op verspreiding van gratis kinderboeken aan zwangere moeders.

Cultuuroorlog
Melissa Fleming, under-Secretary-General van de VN, zette uitgeven weer in een ander perspectief, te weten dat van de cultuuroorlog die momenteel op veel plekken wordt gevoerd. Of het nu gaat over Covid-19, klimaatverandering, inclusiviteit of gelijke rechten: alles wordt gekaapt in de oorlog die wordt gevoerd over identiteit. Er is vaak sprake van een ongelijke toegang tot kennis. De VN ziet bovendien veel zelf-censuur ontstaan, om een confrontatie te vermijden. Zorgelijke ontwikkelingen kortom. Betrouwbaarheid en kwaliteit, en een lange adem zijn volgens Fleming noodzakelijke onderdelen om het tegengeluid mee vorm te geven en bruggen te blijven slaan.

Speciaal onderdeel van het thema identiteit was de Fireside-sessie onder leiding van Michiel Kolman (Elsevier), over hoe uitgevers een brede en openhartige blik op identiteit en inclusie kunnen bevorderen. Een mooi gesprek met Louise Stark (CEO Hachette Australië en Nieuw-Zeeland) over meerstemmigheid en transformatie, dat niet los te zien is van de bijdrage van Melissa Fleming (VN).

Afsluitend
Wat na drie dagen Kuala Lumpur overblijft, is het besef dat wij uitgevers wereldwijd door dezelfde vraagstukken worden beziggehouden. De razende opmars van AI en de vraag hoe die ons vak zal veranderen, de spanning tussen de curriculumeisen die vanuit overheden op ons afkomen en de professionele vrijheid en autonomie die uitgevers willen behouden: al deze thema’s spelen in vrijwel elk land dat in Kuala Lumpur vertegenwoordigd was. De contexten verschillen, maar de vragen zijn vaak vergelijkbaar.

Wat daarbij opviel, was de sfeer waarin deze gesprekken werden gevoerd. Het congres liet zien dat de internationale uitgeefwereld een hechte gemeenschap vormt waarin ervaringen, kennis en ideeën vanzelfsprekend worden gedeeld. Collega’s uit allerlei landen toonden een grote bereidheid om elkaar verder te helpen, juist omdat we elkaars uitdagingen herkennen (en wellicht ook omdat we niet elkaars directe concurrenten zijn). De meerwaarde van een conferentie als deze ligt dus niet alleen in de afzonderlijke presentaties, maar vooral in de internationale uitwisseling van perspectieven. Over de grenzen van de eigen markt heen kijken is niet alleen een motor voor inspiratie en nieuwe ideeën, maar ook een spiegel: het relativeert nationale discussies, plaatst lokale ontwikkelingen in een internationaal perspectief en maakt duidelijk dat goed uitgeven, waar ook ter wereld, uiteindelijk om dezelfde kern draait.